Lat > POŠTA > O pošti > Istorijat > Pošta u socijalističkoj Jugoslaviji (1945-1991)

Pošta u socijalističkoj Jugoslaviji (1945-1991)

Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije, kao izvršni organ AVNOJ-a, upravljao je poslovima državne uprave preko povjereništava. Pošta, telegrafi i telefoni nalazili su se u sastavu Povjereništva za saobraćaj, čiji je najviši organ bila Glavna uprava pošta, telegrafa i telefona.

Odluka o osnivanju Glavne PTT uprave donesena je 10. novembra 1944. godine. Organizaciona struktura Glavne uprave bila je zasnovana na Uredbi iz 1940. godine, jer su poni
šteni svi zakonski akti, koje su njemačka oružana sila i njeni saradnici donijeli tokom Drugog svjetskog rata. Na Drugom zasjedanju AVNOJ-a, usvojena je Odluka o nevažnosti pravnih akata koji su doneseni u vrijeme okupacije. Odluka je primjenjena na čitavoj oslobođenoj teritoriji, zbog čega se organizacija i funkcionisanje PTT saobraćaja u poslijeratnom periodu zasnivala na Uredbi iz 1940. Prelazni period trajao je do 7. marta 1945. godine, kada je Privremena vlada Demokratske Federativne Jugoslavije uspostavila Ministarstvo pošta, telegrafa i telefona kao samostalni resor saveznog značaja. Koji mjesec kasnije, 29. novembra iste godine, DFJ mijenja naziv u Federativna Narodna Republika Jugoslavija, a 31. januara 1946. godine donesen je i Ustav nove države, po kojem je PTT u sastavu Ministarstva pošta. U sastavu ovog ministarstva nalazile su se dvije glavne uprave: poštanskih veza i telegrafsko-telefonskih i radio-veza.

Prva godina petogodišnjeg plana mijenja organizaciju Ministarstva pošta kada se umjesto glavnih uprava osnivaju dvije generalne direkcije: Direkcija pošta, i Direkcija telegrafa i telefona. Uredbom o osnivanju generalnih direkcija PTT sistem prelazi na privredni račun, a jedinice PTT mreže postaju privredne osnove velikog sistema. Prvog januara 1949. ukinute su obje generalne direkcije u Ministarstvu pošta i osnovana Glavna uprava poštanskih i TT veza. Zanimljiv je i podatak o broju pošta u tom periodu. Naime, u Kraljevini Jugoslaviji 1939. godine radila je 2.001 pošta, telegraf i telefon, a već 1949. godine u funkciji su bile 3.542 pošte, telegrafa i telefona!

Poslije Drugog svjetskog rata na teritoriji današnje Republike Srpske najprije su počele sa radom pošte u Prijedoru, Banjaluci, Bijeljini i Trebinju, da bi već 1946. godine, bile otvorene pošte u Janji, Ugljeviku, Rači, Brodcu, Dragaljevcu, Srpcu, Kobašu. Iako je period poslije najkrvavijeg rata u ljudskoj istoriji bio poznat po snažnom privrednom i ekonomskom razvoju, to nije bio slučaj sa razvojem PTT sistema. Upravo u poslijeratnim godinama njegov razvoj bio je izuzetno spor, sa čestim periodima stagnacije. Do početka pedesetih godina
XX vijeka uglavnom su obnovljene veće pošte, dok je sanacija oštećenih poštanskih objekata u manjim mjestima trajala duže.

U ratnim razaranjima, najviše su oštećeni poštanski objekti na teritoriji BIH.
Direkcija pošta BIH primat u poslijeratnoj obnovi davala je gradovima gdje su poštanski objekti bili razoreni, a u kojima je rad poštanskog sistema zbog broja stanovnika i preduzeća bio neophodan. U nekim gradovima, poput Banjaluke, predratna pošta bila je srušena do temelja, tako da su poštanski šalteri radili u objektima u kojima su postojali bar minimalni uslovi za rad. Prema potrebi, otvarane su pošte u selima, pa su tako do 1950. godine sela Dvorovi, Suho Polje, Crnjelovo, Razboj Lijevče, Kukulje, Nožičko, Kriškovci, imale tu privilegiju da posjeduju poštu.

Tek poslije 1950. godine započeo je ubrzani razvoj PTT sistema, koji se ogledao prije svega u izgradnji potpuno novih PTT objekata, te u modernizaciji prevoznih sredstava. Nabavljena su namjenska vozila za prevoz pošiljaka, mopedi i bicikli, poštanska oprema se modernizuje, a ponovo se uvode i putujuće pošte. Uopšte, prijem, distribucija i uručenje pošiljaka podižu se na znatno viši nivo nego što je to bilo u poratnim godinama, a vrijeme od prijema do uručenja pošiljke se skraćuje sa 7-10 na 3-5 dana. Zbog specifične konfiguracije terena i nepovoljne putne mreže, na teritoriji BiH prenos pošiljaka bio je znatno sporiji u odnosu na prenos pošiljaka u ostalim jugoslovenskim republikama. U nešto povoljnijem položaju bio je prostor današnje Republike Srpske, posebno regije Lijevča Polja, Posavine i Semberije, kroz koje su vodili glavni magistralni pravci, koji su bili asfaltirani, te i u zimskom periodu redovno održavani što je okalšavalo prevoz poštanskih pošiljaka.

Razvoj PTT sistema nastavljen je i u šeszdesetim i sedamdesetim godinama prošlog vijeka, a krajem osme decenije doveden je gotovo do savršenstva. Napomenimo da je 1. januara 1971. godine u SFRJ uvedeno korišćenje poštanskog broja na svim pošiljkama i žigovima. To je imalo višestruke prednosti, a jedna od njih je bilo brže i jednostavnije dijeljenje i usmjeravanje pošiljaka, uz primjenu mehanizacije i automatizacije u tehnološkom procesu njihove prerade. Tako je poštanski broj postao sastavni dio adrese na pismima i paketima, a pošiljke u unutrašnjem saobraćaju bez poštanskog broja smatrane su kao pošiljke sa nedovoljnom adresom.

Nagli razvoj telefonije doveo je do lagane stagnacije obima poštanskih usluga u prvoj polovini osamdesetih godina i njihovog konstantnog pada u drugoj polovini, da bi broj ostvarenih poštanskih usluga pred početak građanskog rata na teritoriji SFRJ pao na nivo s početka sedamdesetih.

Raspad SFRJ i krvavi građanski rat dodatno je umanjio obim poštanskih usluga u svim bivšim republikama, a telefon preuzima apsolutni primat u sredstvima komunikacije.

Poštarima je ostalo samo da se sa sjetom prisjećaju «dobrih, starih» pedesetih, šezdesetih i sedamdesetih godina
XX vijeka, kada su se «borili» sa čitavim brdima poštanskih pošiljaka i kada je bilo pravo umijeće istovariti poštanski vagon na glavnoj željezničkoj stanici u Banjaluci za tri minuta.

 
Copyright © 2011 POŠTE SRPSKE
Besplatan info telefon: 0800-50-50-8
Pređi na glavni sadržaj Post site root > Lat Pomoć (novi prozor) Istorijat
Lat > POŠTA > O pošti > Istorijat > portal > Posta_1945-1991