Lat > POŠTA > O pošti > Istorijat > Pošta u vrijeme austrougarske vladavine (1878-1918)

Pošta u vrijeme austrougarske vladavine (1878-1918)

Na Berlinskom kongresu, (13. juna -13. jula) 1878. godine, Austrougarska je preuzela upravljanje Bosnom i Hercegovinom. Na ovom kongresu, donesena je odluka, kojom je potvrđeno da će «... pokrajine Bosnu i Hercegovinu posjesti i njima upravljati Autrougarska...» Odluka je snažno odjeknula u ovom dijelu Otomanske imperije, koja se polako, ali sigurno raspadala. Vijest o dolasku austrougarske vojske uzrokovala je nemir među stanovništvom, koje se u gotovo svim većim mjestima BiH spremalo da pruži otpor okupaciji. Međutim, iako je u pojedinim mjestima narod pružio otpor, Austrougarska je u periodu od 29. jula do 20. oktobra 1878. godine, okupirala teritoriju BiH. Sastavni dio opsežnih priprema za okupaciju BiH sačinjavale su i pripreme za rad ratnih pošta. Ove pošte bavile su se samo primanjem i otpremanjem korespondencije, novina i novčanih pošiljaka. Paketi i slične pošiljke mogli su da se šalju samo u izuzetnim slučajevima... Prve ratne pošte formirane su duž glavnih pravaca nadiranja austrougarskih trupa, a u zavisnosti od uslova i terena na kojem su vođene borbe organizovana su i odjeljenja ratne pošte sa odgovarajućom opremom.

Do 15. oktobra 1878. ekspoziture ratnih pošta otvorene su u Banjaluci (pri 36. austrougarskoj diviziji), Zvorniku (pri 31. diviziji) i Višegradu (pri 1a. diviziji), a etapne poštanske stanice nalazile su se u Derventi, Doboju, Banjaluci, Prijedoru, Bijeljini, Brčkom, Vlasenici, Mokrom, Rogatici, Nevesinju, Ljubinju, Trebinju, Gackom i Bileći.

Po završetku okupacije BiH broj pošta, u odnosu na period osmanlijske vladavine, bio je znatno promijenjen, a postojale su i razlike u njihovoj lokaciji. Tako su Austrougari, između ostalih, ukinuli pošte u Bijeljini i Mokrom. Međutim, sva strateški značajna mjesta bila su pokrivena poštanskim stanicama te bila uvezana u jedinstvenu poštansku mrežu. Ne može se zanemariti ni podatak da je u izuzetno kratkom vremenskom periodu, u uslovima vođenja oružane borbe, u BiH otvoren veliki broj pošta. Tek sljedeće, 1879. godine, zaustavljena je ekspanzija poštanske mreže, a među tri poštanske stanice otvorene te godine nalazila se i ona u Mrkonjić Gradu.

Kada je slomljen otpor pobunjenika i obezbijeđen određeni stepen sigurnosti na području BiH, austrougarske vlasti dozvolile su i civilnom stanovništvu da koristi usluge ratnih pošta. Do tada, one su korišćene samo za potrebe okupacione vojske. U to vrijeme prevoz pošiljaka na pravcima Gradiška - Busovača i Sarajevo - Kiseljak vršio se pomoću konjskih zaprega, koje su pratili vojni poštari i konjica. Krajem oktobra i početkom novembra 1878. godine, uspostavljene su i poštanske linije Zvornik - Rajevo Selo, Banjaluka - Dvor, Doboj - Tuzla, Višegrad - Sarajevo, Rogatica - Goražde, Trebinje - Dubrovnik, Trebinje - Bileća, Ljubinje -Stolac i Gacko - Nevesinje, na kojima se transport pošiljaka odvijao tri puta sedmično.

Ministarstvo rata u Beču propisivalo je vrijeme polaska i dolaska pošte, a radi veće sigurnosti transport je obavljan samo danju, što je znatno usporavalo prenos pošiljaka. Prvih nekoliko mjeseci austrougarske vladavine, sve dok nisu popravljeni putevi i mostovi i izgrađene željezničke pruge, transport poštanskih pošiljaka nije se bitnije razlikovao od onog u vrijeme Otomanske vladavine. Zbog toga što je pošta prenošena isključivo danju, na relaciji Brod – Sarajevo, pošiljke su putovale po šest - sedam dana tako da je sredinom januara 1879. godine poštanska uprava Austrougarske bila prinuđena da odvoji transport pisama od paketa i pisma prenosi kuririma na konjima, kako bi pošta što prije stigla na odredište. Poslije rekonstrukcije puta Brod - Sarajevo i izgradnje željezničke pruge Brod - Doboj znatno je skraćeno vrijeme transporta pošiljaka. Tako su na liniji Brod - Doboj dugoj 83 kilometra, pisma putovala željeznicom oko 13 sati.

Poštanska stanica Brod je početkom decembra 1878. godine, prva dobila ovlašćenje da može primati i otpremati novčane uputnice i pošiljke civilnih lica. Civili u ostalim mjestima dobili su tu privilegiju tek početkom naredne godine. Tada su propisane i prve poštanske tarife za unutrašnji saobraćaj i za saobraćaj sa Austrougarskom. Bile su uvedene dvojne tarife, tako da se u unutrašnjem saobraćaju za pismo plaćalo pet krajcara, a ako se ono slalo u Austrougarsku, poštarina je iznosila deset krajcara. Sve poštanske stanice bile su ovlaštene da primaju pretplate na austrougarske i druge inostrane novine.

Bez obzira na izuzetno brzo širenje poštanske mreže poslije okupacije BiH od strane Austrougarske, kontakt između pošte i domaćeg stanovništva bio je veoma težak. Službeni jezik u poštama bio je njemački, a malo ko od domicilnog stanovništva ga je razumio. Na području Bosne u upotrebi su bili obrasci koje je izdavala Ugarska, a u Hercegovini – Austrija, što je bila još jedna od otežavajućih okolnosti saradnje službenika u poštanskim stanicama i stanovništva. Ovi obrasci povučeni su iz upotrebe tek 1. jula 1879. godine, nakon uvođenja obrazaca na njemačkom jeziku za teritoriju BiH.

Poslije uvođenja austrougarske uprave na prostorima BiH, pošiljke vojnih lica bile su oslobođene poštarine, pa naplata poštanske tarife nije postojala sve dok usluge pošte nisu počeli koristiti i obični građani. U početku su pošte koristile poštanske marke okupacionih zemalja, Bosna marke Ugarskih pošta, a Hercegovina izdanja austrijske poštanske uprave. Nakon ukidanja Direkcije ratne pošte Mostar, te stvaranja jedinstvenog bosanskohercegovačkog upravno -poštanskog područja.donesene su naredbe o izmjenama poštanskih tarifa i uvođenju posebnih poštanskih maraka za naplatu poštarine u unutrašnjem i međunarodnom poštanskom saobraćaju.

Prve poštanske marke, na kojima se nalazio carski orao i iznad njega oznaka nominalne vrijednosti, puštene su u prodaju 1. jula 1879. godine. Marke su imale vrijednost od 3, 5, 10, 15 i 25 krajcara. Istovremeno, u upotrebu su puštene i dopisne karte žute boje, sa uštampanom markom od 2 krajcara. Ovo su bile prve dopisne karte na teritoriji današnje Republike Srpske i Federacije BiH.

U vremenskom razdoblju od 1879. do 1918. godine poštanska mreža u BiH proširena je sa stotinu novih jedinica. Širenje poštanske mreže u ovom periodu bilo je neuporedivo sporije nego prve godine okupacije. Tokom 1878. na okupiranom području otvoreno je 49 poštanskih stanica, a za vrijeme austrougarske okupacije ukupno 150 pošta. O postignutom uspjehu u širenju poštanske mreže, govore i podaci prema kojima je 1879. godine jedna pošta pokrivala područje od 10.044,8 kvadratnih kilometara i da joj je pripadalo 23.636 stanovnika, dok je 1912. godine, u prosjeku, svaka pošta opsluživala 7.908 stanovnika i površinu od 212 kvadratnih kilometara.

Upravni centri u graničnom pojasu uz rijeku Savu dobili su poštanske stanice mnogo kasnije nego mjesta u unutrašnjosti okupiranog područja. Korisnici poštanskih usluga iz Kostajnice, Kozarske Dubice, Gradiške i Šamca bili su primorani da usluge traže u poštama koje su se nalazile na lijevoj obali Save, dakle u poštama koje su se nalazile izvan okupiranog područja.

Godine 1882. zabilježena je i jedna afera u vezi otvaranja preporučene pošiljke koju je Okružno načelstvo iz Banjaluke uputilo sreskom načelniku u Gradišci putem pošte u Staroj Gradišci. Naime, u pismu se nalazio ključ šifre za potrebe sreza, a na njemu je bilo naznačeno da se lično preda načelniku sreza. To je i učinjeno, ali je pošiljka prethodno bila otvorena. U izvještaju o ovom događaju ukazano je na potrebu otvaranja poštanskih stanica u sjedištima srezova, koji su se nalazili u pograničnom području. Takođe, Zajedničkom ministarstvu finansija u Sarajevu upućen je prijedlog da se otvore pošte u Kostajnici, Dubici, Gradišci i Šamcu. Poslije ove intervencije, Gradiška je poštansku stanicu dobila krajem 1882. godine, a nešto kasnije pošte su otvorene i u ostalim pograničnim mjestima.

Na tlu današnje Republike Srpske 1907. godine prvi put u poštanskom saobraćaju pojavila se nova jedinica poštanske mreže – pomoćna pošta, kao komplementaran oblik mreže vojnih poštanskih stanica. Novoj jedinici mreže osnivač je dao zvanični naziv «K.u.k. Militar-Postablage». Teško bi bilo tačno utvrditi koji su faktori bili od presudnog značaja da bi u nekom mjestu bila otvorena pomoćna pošta. Sigurno je, na primjer, da se donošenjem novog zakona o uređenju seoskih opština 1907. godine (koje su sve do tada zadržale neizmjenjenu i zastarjelu organizaciju iz vremena osmanlijske vladavine) postavilo i pitanje unapređenja poštanskog saobraćaja. Mnogim opštinama Janji, Koraju, Obudovcu, Topoli, kao i manjim mjestima Mokrom, Palama, Sokocu poštanska mreža nije bila dostupna, pa se od 1907. godine, kako u pomenutim tako i u sjedištima drugih opština, otvaraju pomoćne pošte.

Prema podacima iz tog perioda, saznajemo da je od 1907. do 1910. godine broj otvorenih pomoćnih pošta blago rastao, da bi 1912. dostigao kulminaciju. Poslije 1912. njihov broj je opadao, a 1918. bio je sveden na onaj iz 1907. godine. Do kraja okupacije u BiH su otvorene ukupno 153 pomoćne pošte, pretežno u manjim mjestima, koja su manje značajna po svojim funkcijama od onih mjesta gdje su bile smještene vojne pošte.

Od 1878. do 1918. godine za poštanski transport korišćena su i primitivna i moderna saobraćajna sredstva: pješak, tovarni konj, kola sa konjskom zapregom, automobil, autobus i željeznica. I pored brzog razvoja željezničke mreže, cijelo vrijeme okupacije prevoz poštanskih pošiljaka odvijao se drumovima. Krajem prve decenije
XX vijeka uveden je automobilski prenos pošte na relaciji Banjaluka - Jajce, a nekoliko mjeseci prije Prvog svjetskog rata poštanski saobraćaj automobilima uspostavljen je i između Sarajeva i Kalinovika, Rogatice i Mesića, te na liniji Ustiprača – Goražde - Foča.

 
Copyright © 2011 POŠTE SRPSKE
Besplatan info telefon: 0800-50-50-8
Pređi na glavni sadržaj Post site root > Lat Pomoć (novi prozor) Istorijat
Započni pretraživanje
Lat > POŠTA > O pošti > Istorijat > portal > Posta_1878-1918